Cookie verklaring

Deze website gebruikt cookies.

Om uw bezoek aan onze website nóg makkelijk en persoonlijker te maken zetten we cookies (en vergelijkbare technieken) in. Met deze cookies kunnen wij (en derde partijen) uw gedrag op onze website volgen en analyseren. U kunt de cookies accepteren door op: 'OK' te klikken.

Vergroot afbeelding: Goedkope brandstof wordt minder vanzelfsprekend, elektrisch rijden steeds meer de standaard

Goedkope brandstof wordt minder vanzelfsprekend, elektrisch rijden steeds meer de standaard

Auteur Bas van der Weerd
Jeep Compass Q4 2026

De oliecrisis versterkt de positie van elektrische auto's

De wereldwijde energiemarkt zal niet meer helemaal terugkeren naar de situatie van vóór de oorlog rond Iran. Dat stelt het Internationaal Energieagentschap (IEA) in zijn nieuwe World Energy Outlook 2026. 

Voor automobilisten betekent dat niet automatisch dat benzine en diesel nooit meer goedkoper worden. Wel zijn er meerdere redenen waarom betaalbaar tanken onzeker blijft. Tegelijk krijgt elektrisch rijden een steeds grotere rol in de energievoorziening, en die ontwikkeling is inmiddels duidelijk zichtbaar in de cijfers.

Wat gaat er veranderen?

  • De schade aan energie-installaties, geopolitieke spanningen en verstoringen van de oliehandel kunnen de brandstofprijzen langdurig beïnvloeden.
  • Tijdelijke accijnskortingen drukken momenteel de pompprijzen. Vanaf 2028 komt daar in Europa het emissiehandelssysteem ETS2 bij.
  • Elektrische voertuigen vervangen in 2026 wereldwijd naar schatting 2,3 miljoen vaten olie per dag, een half miljoen meer dan in 2025.

De oliecrisis is voorlopig nog niet voorbij

De oorlog rond Iran en de verstoringen van het scheepvaartverkeer door de Straat van Hormuz hebben de grootste onderbreking van de mondiale olievoorziening in de moderne geschiedenis veroorzaakt. Op het dieptepunt viel volgens het IEA ongeveer 16 miljoen vaten olie per dag weg. Internationale olievoorraden, noodmaatregelen en alternatieve aanvoerroutes voorkwamen een nog groter tekort.

Inmiddels is een deel van de aanvoer hersteld, maar de onzekerheid blijft groot. Ook als de strijd in het Midden-Oosten eindigt, kunnen de gevolgen nog jarenlang merkbaar zijn.

Beschadigde installaties en de oorlog in Oekraïne

Belangrijke energie-installaties in het Midden-Oosten raakten beschadigd. Het IEA schat dat het herstel van getroffen gasinstallaties in Qatar ongeveer drie jaar duurt. Dat heeft vooral gevolgen voor de gasmarkt, maar maakt duidelijk hoe langdurig schade aan energie-infrastructuur kan doorwerken.

Bovendien speelt de oorlog in Oekraïne nog altijd mee. Oekraïense aanvallen hebben aanzienlijke schade toegebracht aan Russische raffinaderijen. Volgens het IEA duurt het herstel van zwaar beschadigde, complexe raffinage-installaties doorgaans zes tot acht maanden. Herhaalde aanvallen en de beperkte toegang tot buitenlandse onderdelen maken reparaties lastiger.

De teruggelopen Russische dieselproductie vergroot de druk op een internationale markt die ook te maken heeft met verminderde leveringen uit het Midden-Oosten. Daar komen de Europese sancties tegen Russische olie en olieproducten bij. De bestaande economische sancties zijn voorlopig verlengd tot 31 juli 2027.

“Ik zie geen geloofwaardige manier waarop de energiewereld kan terugkeren naar de situatie van vóór de crisis.” Fatih Birol, directeur van het IEA 

Waarom lagere olieprijzen niet automatisch goedkoop tanken betekenen

Er is overigens geen garantie dat de olieprijzen hoog blijven. Het IEA houdt nadrukkelijk rekening met een herstel van de productie en de export in 2027. Wanneer het aanbod sneller herstelt dan de vraag, kunnen de olieprijzen zelfs flink dalen.

De scenario's uit de World Energy Outlook laten zien hoe verschillend de ontwikkeling kan uitpakken. Voor 2035 rekent het IEA, afhankelijk van het gevoerde energiebeleid, met olieprijzen van ongeveer 72 tot 85 dollar per vat. Dat zijn prijzen in dollars van 2025, dus gecorrigeerd voor inflatie. In 2025 lag de gemiddelde prijs volgens dezelfde berekening op 68 dollar.

Het gaat om scenario's, niet om prijsvoorspellingen. Bovendien hangt de uiteindelijke prijs aan de pomp ook af van raffinagekosten, transport, wisselkoersen en belastingen. Een daling van de ruwe olieprijs werkt daardoor niet altijd in dezelfde mate door in de prijs van benzine of diesel.

De accijnskorting houdt de Nederlandse pompprijs tijdelijk lager

Dat laatste is in Europa extra relevant. Verschillende landen hebben de belastingen op motorbrandstoffen tijdelijk verlaagd om de gevolgen van de Iran-crisis te verzachten.

Ook Nederland houdt de brandstofaccijnzen tijdelijk lager. Die korting werd al in 2022 ingevoerd vanwege de toenmalige energiecrisis en is sindsdien verlengd. Het kabinet wil de korting op benzine en diesel in 2027 voortzetten, in 2028 gedeeltelijk afbouwen en per 1 januari 2029 beëindigen. Die plannen moeten nog definitief worden goedgekeurd.

De huidige pompprijzen worden dus mede gedrukt door tijdelijke overheidsmaatregelen. Als die verdwijnen, kan dat een eventuele daling van de olieprijs gedeeltelijk of zelfs volledig tenietdoen.

Vanaf 2028 gaat ook ETS2 meespelen

Er komt nog een factor bij die de kosten van rijden op benzine en diesel kan verhogen. In 2028 wordt het nieuwe Europese emissiehandelssysteem ETS2 volledig operationeel. Daarmee komt er een CO₂-prijs op onder meer brandstoffen voor het wegverkeer.

Brandstofleveranciers moeten dan emissierechten kopen voor de uitstoot die samenhangt met de brandstoffen die zij verkopen. Die kosten kunnen vervolgens worden doorberekend aan automobilisten.

Hoeveel duurder worden benzine en diesel door ETS2?

Hoe groot het effect op de literprijs wordt, staat nog niet vast. De prijs van emissierechten wordt op de markt bepaald. De Europese Unie heeft maatregelen getroffen om sterke prijsschommelingen te beperken.

De invoering was oorspronkelijk voor 2027 voorzien, maar is uitgesteld tot 2028.

Voor Nederlandse automobilisten komen daarmee verschillende ontwikkelingen samen: een onzekere internationale oliemarkt, tijdelijke accijnskortingen die uiteindelijk verdwijnen en een aanvullende Europese CO₂-beprijzing.

Dat verandert de financiële verhouding tussen elektrisch en fossiel rijden, een onderwerp dat we eerder uitgebreider behandelden in Wie betaalt eigenlijk de rekening van onze mobiliteit?.

Elektrische auto's verminderen de afhankelijkheid van olie

Tegenover de onzekerheden op de oliemarkt staat een ontwikkeling die het IEA steeds nadrukkelijker signaleert: de groei van elektrisch vervoer heeft inmiddels een meetbaar effect op de mondiale vraag naar olie.

Volgens de World Energy Outlook 2026 wordt door elektrische voertuigen dit jaar naar schatting 2,3 miljoen vaten olie per dag minder verbruikt dan wanneer dezelfde afstanden met vergelijkbare voertuigen op conventionele brandstoffen zouden worden afgelegd. In 2025 was dat nog 1,8 miljoen vaten per dag. Het IEA rekent hierbij niet alleen volledig elektrische personenauto's mee, maar ook plug-in hybrides en andere elektrische voertuigen.

Elektrisch vervoer vermindert de olievraag

Wereldwijd vermeden olieverbruik, in miljoenen vaten per dag

2025 1,8 miljoen

2026 (raming) 2,3 miljoen

0 1,25 2,5 miljoen
+0,5 miljoen

vaten per dag extra vermeden olievraag in 2026

1,5 miljoen

vaten per dag in China, circa 65% van het wereldtotaal

Bron: IEA, World Energy Outlook 2026, hoofdstuk 1, kader 1.3. De cijfers omvatten verschillende elektrische voertuigcategorieën, waaronder plug-in hybrides. De waarde voor 2026 is een raming.

China laat zien hoe groot dat effect kan worden

China loopt daarbij voorop. Het Chinese elektrische wagenpark voorkomt inmiddels een olieverbruik van ongeveer 1,5 miljoen vaten per dag. Niet alleen personenauto's dragen daaraan bij. Elektrische vrachtwagens waren in de eerste negen maanden van 2026 al goed voor meer dan 35 procent van de Chinese verkopen van zware vrachtwagens.

De omvang van het elektrische wagenpark maakt China minder afhankelijk van olie voor het wegverkeer. Dat is tijdens een energiecrisis een economisch voordeel, zeker voor een land dat grote hoeveelheden olie moet importeren.

Ook buiten China groeit elektrisch rijden snel

Volgens het IEA steeg de verkoop van elektrische personenauto's buiten China tussen maart en september 2026 met ongeveer 35 procent ten opzichte van dezelfde periode een jaar eerder. Het agentschap rekent daarbij ook plug-in hybrides mee.

De hogere brandstofprijzen kunnen de verkoop stimuleren, maar de groei is niet uitsluitend aan de energiecrisis toe te schrijven. Ook het groeiende aanbod, de aanschafprijzen en het overheidsbeleid spelen mee.

In Nederland is elektrisch rijden al bijna de standaard bij nieuwe auto's

Ook de Europese automarkt verandert snel. Volgens brancheorganisatie ACEA was in de eerste negen maanden van 2026 ruim 22 procent van alle nieuwe personenauto's in de Europese Unie volledig elektrisch. Een jaar eerder was dat nog ongeveer 16 procent.

In Nederland gaat het aanzienlijk sneller. Van alle nieuwe personenauto's die in oktober werden geregistreerd, was 55,2 procent volledig elektrisch. Over de eerste tien maanden van 2026 bedroeg het marktaandeel 42,8 procent, blijkt uit cijfers van BOVAG en RAI Vereniging.

Bij de verkoop van nieuwe auto's is elektrisch rijden daarmee een van de belangrijkste aandrijfvormen geworden. Voor het totale Nederlandse wagenpark geldt dat nog niet. De bestaande auto's worden immers pas geleidelijk vervangen.

Zelfs Shell ziet elektrisch rijden als een volwassen markt

Zelfs olieconcern Shell beschouwt elektrisch rijden inmiddels als een volwassen markt. Uit het nieuwste Duitse onderzoek van het bedrijf blijkt dat 89 procent van de huidige EV-rijders bij de volgende aanschaf opnieuw een elektrische auto of plug-in hybride overweegt.

Daarbij verschuift de aandacht steeds meer naar laadkosten, gebruiksgemak en de betrouwbaarheid van laadvoorzieningen. Zoals we eerder beschreven in Zelfs Shell erkent het: elektrisch rijden is geen niche meer, ziet het concern volop mogelijkheden om ook aan elektrisch rijdende automobilisten te verdienen.

Het IEA verwacht dat verdere elektrificatie de olievraag de komende jaren steeds sterker beïnvloedt. In een aanvullend scenario, waarin landen sneller maatregelen nemen om hun energieafhankelijkheid te verminderen, kunnen elektrische voertuigen in 2035 wereldwijd meer dan 11 miljoen vaten olie per dag vervangen.

Minder afhankelijk van een onzekere oliemarkt

Voor landen die veel olie moeten importeren, krijgt de elektrische auto daardoor ook een strategische betekenis. Elektriciteit kan immers in eigen land worden opgewekt, bijvoorbeeld met windmolens, zonnepanelen of kerncentrales. Dat vermindert de noodzaak om voortdurend olie uit andere delen van de wereld aan te voeren.

Daarmee verdwijnen niet alle afhankelijkheden. De Europese auto-industrie is voor accucellen en verschillende grondstoffen nog sterk aangewezen op internationale toeleveringsketens. Bovendien zijn ook de elektriciteitsprijzen gevoelig voor internationale ontwikkelingen, zeker zolang aardgas een rol speelt bij de stroomproductie.

Wat betekent dit voor de individuele EV-rijder?

Het financiële voordeel van elektrisch rijden hangt onder meer af van de laadkosten. Wie thuis tegen een gunstig tarief kan laden, bevindt zich in een andere positie dan iemand die voornamelijk dure openbare snelladers gebruikt.

Toch is er een wezenlijk verschil. Bij een benzine- of dieselauto blijft iedere gereden kilometer afhankelijk van de aanvoer en verwerking van olie. Bij een elektrische auto is die directe afhankelijkheid er niet. Naarmate meer auto's elektrisch worden, neemt ook de invloed van verstoringen op de internationale oliemarkt op het dagelijkse autorijden af.  Voor de komende jaren betekent dit dat veranderingen op de energiemarkt en in het Europese belastingbeleid niet allemaal tegelijk doorwerken, maar wel jarenlang invloed kunnen hebben op de kosten van autorijden.

De prijs aan de pomp is niet meer de enige maatstaf

Wie binnenkort een nieuwe auto koopt, zal waarschijnlijk langer met die auto rijden dan de huidige energiecrisis duurt. De actuele benzineprijs vertelt daarom maar een deel van het verhaal. Vanaf 2028 kunnen zowel de afbouw van de accijnskorting als ETS2 invloed krijgen op de brandstofkosten. Bij elektrisch rijden spelen juist de stroomprijzen en de beschikbare laadmogelijkheden een grotere rol.

Dat maakt een vergelijking van de totale gebruikskosten belangrijker dan de prijs van een liter benzine of een kilowattuur stroom op één bepaald moment. De aanschafprijs, het jaarlijkse aantal kilometers en de afschrijving blijven daarin minstens zo relevant. Ook wanneer de olieprijzen weer dalen, verdwijnt de strategische en economische betekenis van elektrisch rijden niet.


Bas van der Weerd

Bas van der Weerd

Hoofdredacteur

Categorieën