Monitor Duurzaam Leven 2025: groot onbenut potentieel bij duurzame mobiliteit

Wie naar de Monitor Duurzaam Leven 2025 kijkt, ziet een land dat wel wíl verduurzamen, maar moeite heeft om dat ook echt te doen. Milieu Centraal onderzocht ruim vierduizend Nederlanders en vond opnieuw dezelfde patroon als in eerdere jaren: het draagvlak voor duurzame keuzes is groot, maar het gedrag beweegt nauwelijks mee. 

Vooral mobiliteit blijft achter. Dat raakt direct de EV-markt, waar de groei doorzet, maar waar het sentiment juist afkoelt. De nieuwe editie van de Monitor voegt twee actuele thema’s toe, woningverduurzaming en netcongestie, en laat zien dat Nederlanders wel degelijk bereid zijn om hun energiegebruik flexibeler te maken. De vraag blijft: tot welke concessies zijn we daadwerkelijk bereid?

Mobiliteit blijft grootste bottleneck

In geen enkel domein is de kloof tussen willen en doen zo groot als bij mobiliteit. De monitor laat zien dat slechts een kleine minderheid gedragingen vertoont met de hoogste impact, zoals minder vliegen, vaker de trein nemen of de eigen auto opgeven. In de grafieken uit het rapport is zichtbaar dat mobiliteit verreweg het laagste zeggedrag heeft, gemiddeld slechts vijf procent. Niet omdat mensen niets willen, maar omdat mobiliteit voor veel Nederlanders voelt als een basisvoorwaarde voor vrijheid en gemak.

Het onderzoek toont dat gedragingen als autodelen of het overstappen op duurzamer vervoer nauwelijks tractie krijgen. Zelfs gedragingen die dicht bij de EV-sector liggen, zoals kortere vluchten of vakanties dichter bij huis, blijven ver achter. Daarmee blijft mobiliteit de grootste rem op de gestelde klimaatdoelen.

Draagvlak voor elektrisch rijden is afgenomen

De opvallendste verschuiving: elektrisch rijden is in 2025 geen sweetspot meer. Waar in 2023 nog sprake was van een ruime openheid om elektrisch te gaan rijden, is dat draagvlak merkbaar afgenomen. Het rapport laat zien dat elektrisch rijden nu tussen de bottlenecks valt, gedragingen waar minder dan de helft van de Nederlanders voor openstaat.

Dat staat haaks op de marktontwikkeling, die juist in de lift zit. Het aantal elektrische auto's groeit nog steeds, maar het sentiment lijkt minder positief. Factoren als prijs, onzekerheid rond subsidies, zorgen over het volle stroomnet en de beschikbaarheid van laadplekken spelen hierbij een rol. De EV-markt beweegt dus sneller dan de houding van de consument. En dat maakt de verschuiving uit de monitor relevant voor de komende jaren. Als openheid blijft dalen terwijl elektrisch rijden cruciaal is binnen de energietransitie, ontstaat een gat dat beleid niet eenvoudig kan dichten.

Nederlanders onderschatten elkaars bereidheid

Een van de opvallendste inzichten uit de Monitor is dat Nederlanders structureel onderschatten hoe bereid anderen zijn om duurzamer te leven. De grafiek hierover, opgenomen in het rapport, laat zien dat het verschil tussen feitelijk draagvlak en de inschatting van respondenten soms meer dan twintig procentpunt bedraagt.

Dit fenomeen, pluralistic ignorance, leidt tot self-silencing. Wie denkt dat niemand in de omgeving openstaat voor duurzamer gedrag, zal het eigen voorkeuren minder snel uitspreken. Volgens Milieu Centraal zorgt dit voor een rem op de sociale norm, die juist nodig is om gedragsverandering op gang te brengen. Voor elektrisch rijden geldt dit net zo: mensen zien wel dat de EV-markt groeit, maar denken dat anderen afhoudend zijn. Daardoor vertraagt het kantelpunt waarop elektrisch rijden als vanzelfsprekend wordt gezien.

Flexibel energiegebruik wint terrein

Een belangrijk nieuw onderdeel in het rapport gaat over energiegebruik tijdens piekmomenten. De zorgen over netcongestie zijn breed bekend en de Monitor laat zien dat Nederlanders bereid zijn daar rekening mee te houden.

Zo staat ongeveer zeventig procent open voor het verplaatsen van huishoudelijke apparaten naar daluren. Onder elektrische-autobezitters wil ruim zestig procent de auto buiten piekuren laden. Dat is relevant voor netbeheerders en beleidsmakers, want deze bereidheid kan de druk op het net verlagen zonder dat er direct kostbare infrastructuur hoeft te worden bijgebouwd. De stap naar grootschalig slim laden lijkt daarmee kleiner dan gedacht.

Onbenut potentieel: vooral grote stappen blijven liggen

Milieu Centraal berekende samen met TNO dat minimaal 1,9 megaton CO₂-reductie per jaar haalbaar is als Nederlanders die al openstaan voor duurzame keuzes, dit ook werkelijk gaan doen. In het rapport zijn talrijke sweetspots opgenomen: keuzes met grote impact en breed draagvlak, maar die nog geen gangbare praktijk zijn.

Voor mobiliteit geldt dat vooral bij reizen: onder meer overstappen op de trein bij afstanden tussen 700 en 1000 kilometer en minder verre vluchten. Voor de energietransitie gaat het om woningverduurzaming en flexibeler energiegebruik. Dit zijn stappen met grote klimaatwinst, maar ze blijven in de praktijk onderbenut.

Welke concessies zijn we bereid te doen?

Uit het rapport rijst een duidelijk beeld. Nederlanders zijn bereid om concessies te doen als het gaat om energiegebruik of wonen. Denk aan isolatie, efficiënter stoken of flexibel laden. Maar zodra mobiliteit wordt geraakt, wordt het lastiger. De eigen auto blijft heilig en zelfs gedragingen die relatief klein zijn, zoals wat vaker de trein nemen naar bestemmingen binnen Europa, krijgen geen meerderheid mee.

Bij woningverduurzaming is er wel beweging, maar de grootste stappen, zoals het installeren van een volledige warmtepomp, blijven steken op lage percentages. Kleinere maatregelen zoals isolatie zijn wel breed opgepakt, al is het tempo te laag om de doelen voor 2030 te halen.

Wat betekent dit voor EV-beleid en de markt?

Voor de EV-sector is het beeld dubbel. De markt groeit, maar het maatschappelijk draagvlak beweegt de andere kant op. Dat maakt het lastiger om de overstap naar elektrisch rijden verder te versnellen. In de Monitor staat dat de duurzame keuze makkelijker en goedkoper moet worden. Voor de EV-markt betekent dat: scherpere prijsstelling, zichtbare beschikbaarheid van laadinfrastructuur en meer duidelijkheid over netcapaciteit en regelgeving.

Normalisatie blijft de sleutel. Zodra elektrisch rijden het nieuwe normaal wordt, volgt de massa snel. Maar daarvoor is het nodig dat zowel overheid als markt de bestaande drempels wegnemen.

Kansrijk, mits het systeem verandert

Milieu Centraal zegt dat Nederland wél wil verduurzamen en dat er een stille meerderheid is die klaarstaat om stappen te zetten. Maar die meerderheid wordt pas zichtbaar als duurzame keuzes eenvoudiger worden. Het onderzoek laat zien dat de grootste kansen liggen in helder beleid, betaalbare alternatieven en een systeem dat duurzaam gedrag vanzelfsprekend maakt.

Voor elektrisch rijden geldt dat net zo. Zolang de auto als symbool van vrijheid blijft gelden, vraagt de transitie om meer dan alleen technologische vooruitgang. De komende jaren zullen laten zien of bereidheid daadwerkelijk kan omslaan in gedrag.

Bron: Milieu Centraal - Monitor Duurzaam leven 2025